سخن

2008-04-17T06:08:00.000-07:00

«در رؤياى بابل» هم بالاخره منتشر شد. دو سال پيش بخشى از ترجمهى اوليهام را گذاشته بودم اينجا؛ همان را با ترجمهى تازه مىآورم ... اين هم به آخر رسيد.

2008-01-23T21:19:00.000-08:00

همسخنی -- خلاقیت، خنده، و آزادی: دوستی.

2007-12-29T01:13:00.000-08:00

خستگی هم حالات خودش را دارد، اسباب و انگیزههای خودش را.

2007-09-19T05:05:00.001-07:00

از سفر برگشتهام، بيحوصله، سرگردان.

2007-08-11T09:42:00.000-07:00

بخش نظرگذاری این وبلاگ مدتها است، بهخاطر مشکلات پیشآمده برای بلاگر در ایران، تقریبا" مسدود شده – خودم هم امکان دسترسی به صفحهی نظرگذاری و احیانا" پاسخدهی به برخی نظرات را ندارم. نمیدانم چارهاش چیست؟

2007-07-23T02:17:00.001-07:00

«هر رويايي يك مكتوب است، و بسياري مكتوبها چيزي جز يك رويا نيستند.» (اومبرتو اكو)

2007-07-20T02:38:00.000-07:00

در برنامهی تلویزیونی اخیر یک نکته جالب توجهتر بود: توهین به مفهوم مقدسی به نام «انقلاب». در سرتاسر این سه دهه که از استقرار نظام جمهوری اسلامی گذشته «انقلاب» و تمام ترکیباتاش تقدسی خدشهناپذیر داشتهاند و موهنترین صفتی که میشد به یک آدم یا عقیده نیست داد «ضدانقلاب» بود. اما اوضاع انگار عوض شده: راوی برنامه از «ویروس» انقلاب و ضرورت از بین بردن آن سخن میگوید! معلوم نیست نظامی که خود با یک «انقلاب» عظیم عمومی به قدرت رسیده چرا تا به این حد این مفهوم را تحقیر میکند؟ انگار نه انگار که الان سال 1386 و اوج اقتدار جمهوری اسلامی است، انگار سی سال قبل است و یک نظام غیرانقلابی در مورد نقشههای شوم عناصر انقلابی به شهرونداناش هشدار میدهد.

2007-07-13T09:26:00.000-07:00

«هندی اهل بحث» را من در چهارراهی در نویدا، نزدیک دهلی، از پسرک دستفروشی خریدم که نسخههای غیراریژینال کتابهای پرفروش را میفروخت. کتاب سن، در کنار «لولیتاخوانی در تهران» آذر نفیسی و چند اثر دیگر، در فهرست آثار پرفروش بود و تکثیر غیرقانونی کتابها هم بازار خود را داشت. کتاب را به یک چهارم قیمت اصلی خریدم و تازه ریکشارانمان معتقد بود آن پسر گرانفروشی کرده: خب، این کتابی بود که «هیندوستان تایمز» خواندن آن را برای تمام هندیها واجب اعلام کرده بود!

2007-07-08T23:13:00.001-07:00

با خشم به گذشته بنگر ...

2007-07-07T23:06:00.001-07:00

لولي عزيز، خواستم بگويم خيلي هم خوشحال نباش. بلند شو، خودت را در آينهي قدي نگاه كن: ببين چهقدر كوچك شدي تا توانستي در آن قاب تلويزيوني جا بگيري. و يك خواهش: لطفا" ديگر دربارهي احمدينژاد و اوضاع افتضاح اجتماعي و ... ننويس. نه اين كه من به تو حق ندهم، تو خودت اين حق را از خودت گرفتي. خب، آدم در ازاي چيزي كه به دست ميآورد چيزي هم از دست ميدهد. راستي قدر و قيمتات اين بود؟

2007-07-04T09:28:00.000-07:00

دیشب نزدیک خانه دیدم ترافیک سنگینی درست شده، جمعیت انبوهی جلوی مغازهای صف کشیدهاند و غوغای شادی و غریو قهقهه از همه سو به گوش میرسد: آیسپکفروشی افتتاح شده بود!

...

2007-06-26T01:51:00.001-07:00

چهقدر دوست داشتم (و دارم) صدا، آهنگها، و ترانههاي مهستي را.

2007-06-24T07:08:00.000-07:00

«در كل، هر كشوري زباني را دارد كه شايستهي آن است.» (بورخس)

ريچارد رورتي

2007-06-12T02:25:00.000-07:00

نتيجه‌ي‌ اخلاقي‌ موعظات‌ بنيان‌ستيزانه‌ي‌ من‌ براي‌ شما اين‌ است‌ كه‌ براي‌ كشورهايي‌ كه‌ روند سكولار شدني‌ را كه‌ از مهم‌ترين‌ تأثيرات‌ «روشنگري»‌ اروپايي‌ بوده‌ از سر نگذرانده‌اند، يا كشورهايي‌ كه‌ تا به‌ حال‌ تنها شاهد ظهور حكومت‌هاي‌ قانون‌مدار بوده‌اند، تاريخ‌ فلسفه‌ي‌ غرب‌ حوزه‌ي‌ مطالعاتيِ چندان‌ نافعي‌ نيست‌. مطالعه‌ي‌ تاريخ‌ موفقيت‌ها و شكست‌هاي‌ تجارب‌ اجتماعي‌ گوناگون‌ در كشورهاي‌ دموكراتيك‌ گوناگون‌ كار بسيار نافع‌تري‌ است‌. اگر حق‌ با ما بنيان‌ستيزان‌ باشد، به‌جاي‌ تلاش‌ براي‌ بنا نهادن‌ جامعه‌ بر اساس‌ يك‌ بنيان‌ فلسفي‌، بايد براي‌ آموختن‌ از پيشينه‌هاي‌ تاريخي‌ تلاش‌ كرد.

2007-05-31T04:03:00.000-07:00

از صادق هدایت پرسیدم: «آیا شما معتقد اید که خط فارسی باید عوض شود؟»
هدایت گفت: «چرا که نه؟ این چه تعصبی است که همه راجع به خط دارند؟ خط فقط وسیلهی نوشتن و خواندن است. مگر زبان ما عربی است که حتما" باید به عربی بنویسیم؟ یک موقعی قدرت دست عربها بود. آدمهای باسواد به خط عربی مینوشتند، بدون این که عرب باشند کتاب به عربی مینوشتند. حالا قدرت و علم دست خاجپرستها افتاده است و اگر کسی واقعا" بخواهد به این علوم دست پیدا کند با خط لاتین بیشتر سر و کار دارد. ولی مساله در اینجا چیز دیگری است؛ معلوم نیست که سرنوشت کتابهای فارسی که به این خط نوشته شده چه خواهد بود. اساتید محترم که سر تلفظ هر کلمه با همدیگر دعوا دارند، مجبور میشوند کلمات را با اصواتشان بنویسند. ... لغات عربی را ما غالبا" با معنی و تلفظ غیرعربی مصرف میکنیم. آنوقت دست فضلا باز میشود. به همین جهت خود این اشخاص کارشکنی میکنند. میترسند دکان فضلفروشیشان کساد بشود و دیگر ندانند از چه راهی نانشان را در بیاورند. روزی که بنا بشود خط را عوض بکنند باید کتابها را به خط جدید بنویسند. برای این کار باید پهلوی بدانند، عربی بدانند، ترکی بدانند، تاریخ وضع لغات را در بیاورند ... مگر ترکها خطشان را عوض نکردند؟ ... خط را بهتدریج باید عوض کرد ... اگر از حالا کمکم شروع بکنند به چاپ کتاب به خط لاتین، بالاخره روزی میرسد که بشود کاری جدی کرد، خط جدید را رسمی کرد.»*
__________________________________
* م. ف. فرزانه، «آشنایی با صادق هدایت» (تهران: نشر مرکز، چاپ ششم، 1385)، صص. 121- 119.

2007-05-17T07:52:00.000-07:00

صبر، سوگواری، سکوت.

2007-04-21T11:49:00.000-07:00

«بهنظر من، جان استوارت میل با این پیشنهاد که دولتها تلاش خود را صرف ایجاد بهترین موازنه بین واگذاری زندگی خصوصی مردم به خود آنها و جلوگیری از درد و رنج آنها کنند کمابیش حرف آخر را میزند. کار کشف این که چه کسانی در معرض درد و رنج قرار دارند مسئولیتی است که میتوان به مطبوعات آزاد، دانشگاههای باز، و افکار عمومی روشنبین محول کرد.»
– ریچارد رورتی، «پیشامد، بازی، و همبستگی»

2007-04-12T07:13:00.001-07:00

اغلب این سوال ته ذهنام هست: ملت محترم، لطفا" بفرمایید با شما چه کار نمیشود کرد؟ انگار کافی است کمی احساساتیتان کنند: اندکی اشک و کمی خنده و قدری سرگرمی و ...، آنوقت با شما همه کار میشود کرد.
«اخراجیها» بهترین فیلم عالم هم باشد، من به دیدن آن نمیروم.

2007-04-08T03:56:00.001-07:00

اسفآور است كه عدهاي عقدهاي آدم انديشايي مثل مهدي خلجي را آماج اتهامات ابلهانه كردهاند – و همچنين دردآور كه كوتولهي بيشرمي به خود اجازهي توهين به او را داده. مهدي خلجي، آنگونه كه من از خلال نوشتهها و نقدونظرهاي هرازگاهي شناختم، انساني است ارزنده و از اين رو شايستهي انتقاد، ولو با گزندهترين الفاظ. گفتن ندارد: با همهي اختلاف نظرها، از بابت كوششي كه در راه انديشهگري دارد، من احترامي براي او قائل ام بسيار بيش از آن كه بداند.

2007-03-09T05:55:00.000-08:00

برای من، مرگ بودریار بیش از آن که بار نظری داشته باشد، بار احساسی و حتا عاطفی دارد. بودریار اولین انگیزهی من برای آغاز روندی بود که دست کم هفت سالی از بهترین سالهای عمرم را بر سر آن گذاشتم: ترجمهی تئوریهای تازه در حیطهی مطالعات ادبی و فلسفهی فرانسوی. با این همه، فریبندگی اندیشهی او بیش از آن که بابت رادیکال بودناش باشد، بهخاطر داستانوارگیاش بود (داستانوارگی را در قیاس با «رمانگونگی» بارت میگویم)، همچنان که نوشتههای اغلب نیچهای او (هم از بابت سبک و ساختار، هم از بابت محتوا و مفاد برآشوبنده، طنازانه، و بازیباورانهاش) را، مطابق میل خودش، همچون «داستان – نظریه» یا نظریههای داستانواری میخواندم که بیش از آن که نسبتی با «واقعیت» امروزی و اینجایی ما داشته باشد، برای من با ادبیت / ابدیت پیوند داشت. پس، سوای همدلیهایی که با اندیشههای فلسفی – اجتماعی – سیاسی او پیدا کردم (بودریار بود که مرا اولبار و برای همیشه از بند چپگرایی آزاد کرد)، مفتون تخیل داستانی و زندگی نظری او شدم (کاراکتر «جان بالارد» را در رمانام «فرانکولا» آشکارا با الگوگیری از شخصیت او ساختهام).
به هر رو، در این هفت هشت سالی که درگیر ترجمه بودم، بودریار برایام همیشه انگیزهی اصلی و عاملی بود که این نشر اندیشه را ارزشمند جلوه میداد. حتا در این دو سه سال آخر که از اکثر پساساختارگراها و پسامدرنیستها بریدم، بودریار (در کنار بارت) همیشه همراهام ماند – همچنان که حسرت برگردان بیشتر آثارش ...

2007-02-24T07:21:00.000-08:00

غم نان اگر بگذارد (؟)

...

2007-01-29T12:03:00.000-08:00

تفاوت کی به تضاد تبدیل میشود؟ تضاد تا کجا قابلتحمل است؟ – من به اینها فکر میکنم.

پایان پسامدرن؟

2007-01-02T11:28:00.000-08:00

وظیفهی دشوار سخنرانی دربارهی «پایان پسامدرن (؟)» در دانشکدهی هنرهای زیبا را بالاخره امروز به انجام رساندم! از حضور هرازگاهیام در جلسات اینچنینی احساسی دوگانه دارم: هم خوشحال ام که باز به دانشگاه برمیگردم و شور و شر دانشجویی در وجودم زنده میشود، و هم ناخوش میشوم که دانشجوها را اغلب در حال بیحالی میبینم! با این همه، از دید خودم که نشست خوبی بود: مقدماتی راجع به پسامدرنیسم گفتم، کلیاتی دربارهی بلاهایی که در دو دههی اخیر بر سر پسامدرنیستها نازل شده، در موخره هم مروری داشتم بر برخورد ایرانیها با بحث پسامدرن و تاکیدی کردم بر ضرورت روگردانی از فلسفهزدگی و رویآوری به تاریخنگری. مدتها است که میخواهم چیزی از این بابت بنویسم، شاید هم نوشتم.

چه بگويم؟

2007-01-01T00:21:00.001-08:00

مهدي كتاب را كه ديد، نامهاي نوشت كه ديدش نسبت به برخي نكات ترجمهام نامساعد بوده: اگر من از آن جماعت ايراني هستم كه از نقد و نظر ميرنجم عطاي آن را به لقاياش ببخشد چون دوستي دورادور ما ارزندهتر از آن است كه رنجشي از اين بابت پديد آيد. در جواب نوشتم كه نه، قطعا" خوشحال ميشوم كه كسي چون او كارم را نقد كند. كه كرد. اما متحير ماندهام از او و نقد نامنصفانهي او: اصلا"‌ آن نوشتهاي نبود كه از متبحري چون مهدي انتظار داشتم. دوستي دورادور ما بهجاي خود، بيرنجشي به سنجش او پاسخ دادهام، اميدوار ام او هم اين بيمحابايي را ببخشد.

...

2006-12-25T03:27:00.001-08:00

خستگي اگر بگذارد

رويا

2006-11-14T03:43:00.000-08:00

خوش نداشتم «در روياي بابل» فقط در رويا باشد. ترجمهاش را مدتي پيش آغاز كرده بودم، اما شتاب آنچناني براي پيشبردش ندارم. با اين همه، بهانهي بزرگي براي اتمام این ترجمه دارم، و دير يا زود بايد تماماش كنم. اين هم ترجمهي اوليهام از فصل اول آن.

...

2006-10-31T23:04:00.000-08:00

جسارت بازي كردن داشته باش.

...

2006-10-28T01:23:00.000-07:00

«شايستهي رويايات باش» – اكتاويو پاز

بازخواني

2006-10-21T02:55:00.000-07:00

«مصاحبه با تاريخ» فالاچي را ميخوانم، كه بارها بايد خواند.

...

2006-10-01T00:47:00.001-07:00

Whereof one cannot speak, thereof one must be silent

سی و یک سالگی

2006-09-27T01:59:00.000-07:00

روز تولدم بود؛ خودم هم یادم نبود ...

...

2006-09-07T07:37:00.000-07:00

به لطف دوستی صاحب سه رمان از براتیگان شدم و یک هفتهیی کارم نشخوار آنها بود: متن مجاور را پیشکش میکنم به همسر گرام و خود بامراماش.

هويت

2006-08-29T23:37:00.001-07:00

عنوان خود را جار زدن كاري است كه انگيزهاش را هميشه يك «ديگري» منتقم مهيا ميكند، براي ورود به گفتمان او، براي بحث كردن با او، براي آن كه هويتي را در سخن او براي خود پيدا كنيم: «تو فلانكاره اي»، «بله، من فلانكاره ام». در نهايت اين عنوان اهميتي ندارد، آنچه جامعه تاب نميآورد اين است كه آنچه من هستم ... هيچچيز نباشد، يا به بيان دقيقتر، آن چيزي كه من هستم علنن همچون چيزي ناپايدار، قابلابطال، بياهميت، بيماهيت، و خلاصه نامربوط جلوه كند. همين كه بگوييد «من ... ام» از مصونيت اجتماعي برخوردار خواهيد شد.
رولان بارت – مروري بر رمان «شگردها» اثر رنو كامو

متل آفريقايي

2006-08-13T00:38:00.000-07:00

هر بامداد، آهويي از خواب بر ميخيزد
ميداند از تندترين شير بايد تندتر بدود،
وگرنه كشته خواهد شد.
هر بامداد، شيري از خواب بر ميخيزد
ميداند از كندترين آهو بايد تندتر بدود،
وگرنه از گشنگي خواهد مرد.
فرقي ندارد آهو باشي يا شير،
آفتاب كه بر ميآيد آمادهي دويدن باش.

...

2006-07-31T12:18:00.000-07:00

یاد آر، ز شمع مرده یاد آر

...

2006-07-28T03:13:00.000-07:00

«جدی گرفتن آنچه اینجا و اکنون نمیتواند جدی باشد: این مهلکترین فضیلت مردی است که میخواهد برتر باشد.» – فریدریش نیچه (؟)

نوشتن

2006-07-21T13:17:00.000-07:00

دیشب «در جستوجوی امر قدسی»، گفتوگوی رامین جهانبگلو با سید حسین نصر را، خواندم. نکاتی به ذهنام رسید و ضمن خواندن، جایشان را در ذهنام مرتب میکردم تا فردا مقالهیی دربارهاش بنویسم. صبح که شد فکر کردم بد نیست «زیر آسمانهای جهان»، گفتوگوی جهانبگلو با داریوش شایگان، را هم دوباره بخوانم؛ خواندم و قدری هم به شباهتها و تفاوتهایشان فکر کردم و رفتم که مطلبام را بنویسم. قبل نوشتن به تنها دوست دیرین که برایام مانده زنگی زدم و دقایقی در باب هردو گفتوگو گپ زدیم. گوشی را گذاشتم و احساس کردم دیگر میلی به نوشتن ندارم. این مکالمهی واقعی بارها برایام ضروریتر و اقناعکنندهتر از آن مونولوگ مجازی بود. از آنچه میخواستم دربارهی «در جستوجوی ...» بنویسم فقط همین در ذهنام ماند که، اگر حوصله دارید این کتاب را بخوانید، گفتوگو که نه، گفتوگفت رقتانگیزی است ...
زهری عزیز یکوقتی گفته بود ما فقط وقتی وبلاگ مینویسیم که کار بهتر یا مبرمتری نداشته باشیم. در مورد من بهعکس بوده، آنوقتها که هزار و یک دغدغه داشتم شوق بیشتری برای نوشتن داشتم تا حالا که هیچ کاری جز رفتن سر کار، 6 روز هفته روزی 12 ساعت کار تکراری، ترجمه و ویرایش و نظر دادن در مورد معلومات مردم، ندارم. در عین این بیکاری تصمیم گرفتم کمتر بنویسم اما از این که این تنها مجرای ارتباطی خود با دنیای بیرون را هم محدود کردهام پشیمان نیستم. بدخلق و بیحوصله ام، اما احساس میکنم این بیتفاوتی بهتر از آن تلاش مذبوحانه باشد – میدانم که نباید بنویسم، گو این که نمیتوانم ننویسم.

زندهبادٌات

2006-06-24T11:09:00.000-07:00

خدا رو شکر، آقای خاتمی بالاخره در باب موضوعات مهمهی مملکتی حرفی زد تا بعد مدتها و تا مدتها ناماش دوباره بر سر زبانها بیافتد: تبریک ایشان به استاد شکرخواه به مناسبت پنجاه سالگیاش را میگویم که شیفتگان حتمن شنیدهاند. خب، تا باشد از این سوم تیرها باشد و تبریک و تعارفها – تا کور شوم من آن که نتوانم دید!

زننبایدنوشت!

2006-06-16T11:25:00.000-07:00

پرستو هم اسیر سانسور شده، حیف ...

خودفریبی؟

2006-06-11T15:27:00.000-07:00

بعد مدتها دوست دیرینی را دیدم. با زندگی پر فراز و نشیباش، به این نتیجه رسیده بود که «حاصل جمع جبری اعمال آدم در دنیا صفر است». من این را باور ندارم.

شجاعت اندیشه

2006-05-23T12:41:00.001-07:00

«اگر كسی گمان برد جامعه و نظام سياسی با نشستن و بازی با مفاهيمی نظير آزادی، جامعهی مدني، تساهل، رواداری، حقوق بشر، سكولاريسم و تفكيك عرصهی عمومي از عرصهی خصوصي دموكرات خواهد شد، آب در هاون می‌كوبد ... فيلسوفان برای انديشيدن نياز به شجاعت دارند. اما خود انديشه لزوماً در كسی ايجاد شجاعت نمي‌كند. بی‌دليل نبود كه كانت پيام روشنگری را بيرون آمدن از طفوليت و صغارت مي‌دانست و فرمان می‌داد: شجاعت دانستن داشته باش ... انديشمند بايد شجاعانه با مساله روبرو شود و مدعای مدلل را تا نهايت منطقی‌اش دنبال كند ... هيچ كس نمي‌تواند بهجای ما بيانديشد، بهجای ما رنج ببرد، بهجای ما پيكار كند. دموكراسی و حقوق بشر به عاملان جسور و شجاع نياز دارد. به افرادي كه به ارزشهای دموكراتيك باور دارند و باور خود را از طريق پيكار و مبارزه با ظلم و بی‌عدالتی نمايان می‌سازند. روشن است كه شجاعت عملی بدون بصيرت نظری راهگشا نخواهد بود ... مقاومت و شجاعت اگر متكي بر نظريه‌ای انساني- دموكراتيك نباشد، استبدادی را جايگزين استبدادی ديگر مي‌كند... انديشهورزی نه تنها حق ما است، بلكه قاطعا و موكدا وظيفهی ما است. اما در اين ميان، تاكيد من بر دو نكته است : 1) انديشهورزی شرط لازم بهروزی ما است، نه شرط كافی. براي تامين شرط كافي، عمل به مقتضای انديشه اجتنابناپذير است. 2) از ميان اقيانوس بیكران امكانهای انديشهورزی، اخلاق و انساندوستي حكم میكند كه به انديشهورزیهايي بپردازيم كه فقط جنبهی نظری ندارند، بلكه دير يا زود به مرحلهی عمل راه میيابند و میتوانند در بهبود وضع و حال آدميان موثر افتند...»

بخشهایی از نوشتهی اکبر گنجی به پاسداشت سیمین بهبهانی (برگرفته از روز )

سیاسی و/ یا فرهنگی

2006-05-19T01:18:00.000-07:00

بازداشت رامین جهانبگلو مسالهیی صرفن در سطح سیاسی نیست، مساله بیشتر مسالهیی فرهنگی و مربوط و احیا و ابقای آزادی آکادمیک (آزادی اندیشهگری و دانشپژوهی) است، و جالب این که نکته کمتر از همه مورد توجه دانشگاهیان ما قرار گرفته. مسالهی جهانبگلو، با جایگاه آکادمیک و اعتبار و اشتهار بینالمللی که دارد، باید بیشتر از منظر فرهنگی مد نظر گرفته میشد: اطلاق «فعال سیاسی» به 621 نفری که نامهی حمایت از او را امضا کردهاند فقط یک بدسلیقگی است. سوای ایرادی که به فحوای نامه و فهرست امضاکنندگان میشود گرفت (ایرادی البته سوای اعلام برائت این مدرس رسمی و عضو هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی که گمانام مدیر گروه فلسفه هم باشد)، آیا اکثر دانشجویانی که پای آن نامه را امضا کردهاند عملن فعال سیاسی اند و آیا واقعن استطاعت یا اصلن ادعای فعالیت سیاسی داشتهاند؟ معلوم است که نه. پس چرا تصور میکنیم سیاسی خواندن هر مسالهیی برگ برندهتری برای بازی خواهد بود؟ نقدی که من بر رفتار همکاران و همپیشگان رامین دارم اتفاقن و دقیقن از همین زاویه است، که بعدتر در مطلبی مستقل به آن خواهم پرداخت – این انتقاد که چرا از موضع فرهنگی واکنش نشان ندادند و چرا اصلن و یا مستقلن واکنش نشان ندادهاند. عجالتن اشاره میکنم به انبوه بیانیهها و نامههای اعلام حمایتی که همهروزه توسط گروههای مختلف در سراسر دنیا صادر میشود، اما در کنار دغدغهها و ابراز نگرانیهای سازمانهای مدافع حقوق بشر که مسائل مربوطه و بیشتر سیاسی را در سطح کلی و عمومی مطرح و پیگیری میکنند، مهمتر و موثرتر اقدامات سازمانهایی است که از موضع حرفهیی و به استناد همکاریها و خدمات و فعالیتهای فرهنگی جهانبگلو، به بازداشت او اعتراض کرده و خواهان آزادی او میشوند: برای نمونه، من دو نامهیی را که امضای برخی از برجستهترین فیلسوفان، متفکران، و روشنفکران امروز را پای خود دارد تازه از طریق اینترنت یافته و در ستون کناری ترجمه کردهام – مواردی دیگر را هم میتوانید در این سایت نوپا و نویافته اما ارزنده و اختصاصی ببینید که مطالب و مقالات مرتبط با مسالهی رامین جهانبگلو را به زبانهای مختلف منعکس میکند.

حسن شهباز

2006-05-15T13:36:00.000-07:00

حسن شهباز هم درگذشت. این خبر را هم این روزها خواندم، اما مطلبی در تجلیل از او یا در تحلیل آثارش ندیدم. بد نیست آدم باحوصله و اهل مطالعهیی به این بهانه مروری بر کارنامهی پربار او داشته باشد. کاری است که اگر میتوانستم خودم میکردم، اما من نه اشراف آنچنانی بر آثار ادبیاش دارم و نه چیز چندانی از دامنهی فعالیتهای فرهنگیاش میدانم، فقط تا آنجا که یادم میآید آشنایی اولیهام با برخی متون مهم را مدیون تالیف و ترجمههای او هستم؛ پس تنها میتوانم بگویم: یادش گرامی، رواناش شاد.

رامین جهانبگلو

2006-05-01T12:53:00.000-07:00

دیشب شنیدم رامین جهانبگلو را گرفتهاند. شوکه شدم. خدا خدا کردم خبر خاصی نباشد. گفتم فردا آزادش میکنند، برمیگردد سر خانه و زندگیاش، میرود دنبال کارش، درسهای هگلشناسی و خانهی هنرمندان و دفتر پژوهشهای فرهنگی ... اما انگار نه، هنوز نه. نه میگویند مسالهاش چه بوده، نه معلوم است کجا است ... امیدوار ام زودتر آزاد شود؛ اگر بتواند، بماند و اگر بخواهد، برود.

ییلاق و قشلاق ایرانی ها

2006-04-27T06:42:00.000-07:00

«رئیس جمهور محترم در چشمهمزدنی سیاستهای خود را بهکلی عوض کرد ... یکی از جالبترینشان سیاست چماق و هویجی است که آقای احمدی نژاد به وسیله آن میخواهند سر خانمهای کوچولو را شیره بمالند!! یعنی میگویند "ببینین، اگه دختر خوبی باشین و حجابتون رو رعایت کنین در عوض من هم می ذارم برین استادیوم فوتبال تماشا کنین"!! البته پیغام بهشون دادند که آقا قول بیخودی به بچه ها ندهید چون نمیشه! اصرار هم نفرمایین! (علیرغم تمام ادعاهای فمینیستی، راستاش من هم هیچ بدم نیامد که برای ایشان هم بالاخره یک ممنوعیتی به وجود آمد، حتی اگر بر علیه خواستهی زنان باشد ... مملکت بالاخره یا قانون و شرع و عرف یا دارد یا ندارد. نمیشود که این قانون تنها منحصر به خاتمی باشد که) ... وقتی وضعیت تعامل حکومت و مردم را در این 27 سال نگاه میکنی میبینی که همین ییلاق و قشلاق کردنها در مورد سیاستهای مختلف صدق میکند. برای مثال کوتاه آمدنهای دوطرفه و تعامل و چانهزنیهای 27 ساله در مورد حجاب نشان میدهد که چطور هر تابستان و با نزدیک شدن به فصل گرما و گرمازدگی زنان، حجابها لاجرم سبکتر و بنیان شرع و دین در نظر برخی لاجرم سستتر میشود و در نتیجه حکومت سیاست ییلاق را پیش میگیرد و از زنان میخواهد که خود را خوب بپوشانند که در معرض ویروسهای مذکر قرار نگیرند و عفت آنها بر باد نرود! اما با نزدیک شدن زمستان وسرد شدن هوا الحمد لله رقع خطر می شود و زنان خود به خود و با کمال میل خود را بیشتر می پوشانند و بنابراین مسئلهی حجاب به قشلاق میرود و فراموش میشود. در این روند کوچ مسلمن هربار خواستهی زنان برای آزاد شدن از گرما و قید و بند حجاب سیاه و تمامن بسته بیشتر و متقابلن اصرار آقایان بر برپا داشتن دیوارهای بلند اندرونیهای منقول افزون می شود. بچههای امروزه با سیاست ییلاق / قشلاق جمهوری اسلامی بزرگ شده اند؛ بزرگترها هم یاد گرفته اند که چطور بدون بحث اضافی ییلاق و قشلاق را رعایت کنند. بنابراین تابستان که میشود همه به ییلاق میرویم، حالا گیریم به اصرار و زور. اما مهم نیست چون در این مملکت همه چیز گذرا است و این نیز می گذرد ... ناپایداری و نافرمانی و به غیر از دیگران بودن در خصلت و ذات ما است ... هیچ چیزی در ایران و در ذهنیت ما پایدار نشده الا نفس ناپایداری و تطبیق خود با هر شرایطی که خود هنر بسیار بزرگی است.»
برگرفته از نفس دوم

چه آسون میشه ما رو کشت!

2006-04-26T12:12:00.000-07:00

«اين ذوق زده شدن و در شگفت شدن را نمي پسندم. اين لحن شاد و از سر خوشبيني را نميپسندم. حق ورود به ورزشگاه را چه کسی به ما اعطا کرده؟ احمدینژاد؟! دوستان، رئیس جمهور در مقابل حرکات میلیونی ما کم آورده؟ ما دولت را تحت فشار قرار داده بودیم؟ فشارهای جهانی احمدینژاد و دولتش را به این سمت سوق داده که برای زنان در ورزشگاه جایی در نظر بگیرند؟ یا جامعه میرود به سمت حقوق مدنی و این هم بخشی از آن است؟ حق تمکین و قانون ارث و دیه هم که ok است، ها؟! ما داریم برنده میشویم؟ این چیزی است که ما میخواهیم؟ این است نهایت آرزوی ما؟ دیروز و پریروز نبود که میدان ولیعصر را قرق کرده بودند در ادامه طرح حجاب؟ چرا؟ این ذوقزدگی چرا؟ چه آسان دلمان بدست میآید رفقا، چه آسان نرم میشویم. سکوهای ورزشگاه آزادی با شعارهای مدام توپ تانک فشفشه، فلان فلان فلان، در انتظارمان است. این است آن لحظه موعود و دلپسند!! دلگیرم، به این سرخوشی کودکانه معترضم، دلگیرم.»

(برگرفته از لولیان)

بی این که بخواهم تلاشهای گذشته و حال را زیر سوال ببرم، برای من هم جای سوال دارد که، اگر این گشایش با فشار فمینیستهای اصلاحطلب صورت گرفته، چرا این ثمرات این زحمات در دوران خاتمی به بار ننشست؟

ادامه خواهم داد

2006-04-24T12:18:00.000-07:00

1. برخلاف بارهای گذشته، این بار واکنشهای جذابی دیدم و میبینم. از میان دوستانی که در متن اخیرم به آنها اشاره داشتم، «زننوشت»، «روزمره»، «اگنس»، و «راز» کتبن واکنش نشان دادهاند، و «لولیان» هم شفاهن نظر داد (یک واکنش جالب هم از سوی دوستانی بود که با یک محکومسازی مضاعف فرمودند «پیام تو هم که مبتذل شدی! چرا مبتذلجات اینها را جدی گرفتهای؟!» – من که چیزی از این استدلال نفهمیدم، الا این که مطمئنتر شدم هیچکس بهقدر زنها از پس زنها بر نمیآید، یا به عبارت بهتر هیچکس بهقدر زنها از زنها – ببخشید – بیزار نیست!).
2. مجموع واکنشها مرا به این نتیجه میرساند که ارزش دارد این بحث را ادامه دهیم. به سهم خود، و با توجه به واکنشهای نامبرده، گمان میکنم مباحث متعددی را باید جداگانه بپردازم: از نوشتهی «زننوشت» در یافتم که باید بحث خود دربارهی حوزهی خصوصی و حوزهی عمومی را مشروحتر مطرح کنم؛ از نوشتههای «روزمره» و «اگنس» چنین بر میآید که هنوز فتوای اینجانب در خصوص کراهت انگلیسینویسی مشروعیت ندارد و باید مستندات محکمتری ارائه کنم؛ از نوشتههای «زننوشت» و «اگنس» این را میفهمم که باید برداشت خودم از افق انتظار را بیشتر باز کنم؛ نوشتهی «پویان» هم دعوت به دوئلی در یک بالماسکه است که حتمن از آن استقبال خواهم کرد!
3. کارم سنگین شده. با این حال، شتابی برای بستن بحث ندارم. بهمرور و با حوصله خواهم نوشت. از کار شاق افزودن لینکها به «متن متناوب» شانه خالی کردهام، در عوض واکنشها را، تا آنجا که دیدهام، در بخش «خواندنیها» لینک دادهام، و قول شرف میدهم که در خاتمهی این همسخنی همه را یکجا جمع کنم.
4. پاسخهای دادهشده پارادوکسهای تازهیی را پیش کشیده که من هم درگیر آنها شدهام. از دوستان ارزنده، «زننوشت»، «روزمره»، «اگنس»، و «راز»، و همچنین از «لولیان» نازنین، ممنون ام.
5. برای این که بحثها صرفن حالت نظری به خود نگیرد: ایراد موردی مرا پرستو با یک اصلاح ساختاری، خیلی ساده میتواند برطرف کند: دلنوشتههایاش را که، خودش هم هوشمندانه بخش نظرخواهی آنها را میبندد، در یک ستون مجزا و احتمالن بدون پینگ کردن، درج کند؛ ایضن «اگنس» (خود من هم این ایراد را در کارم دیده بودم، انتقاد هم شنیده بودم، و با پیشنهاد و یاری برخی دوستانی که در همان نوشته نامشان آمده این اصلاح را انجام دادهام. از خودم میپرسم: بد بود؟).
6. به نظر میرسد اینجا در باب «ابتذال» گنگ و سرسری حرف زدهام. سال گذشته در «اخلاق اصالت» این مفهوم را از دید خودم دقیقتر کاویدهام. بخشی از حرفهایی را که حتمن در آینده به آنها بر خواهم گشت، پیشاپیش در آنجا گفتهام.

7. چنانچه فتوائیه و خاتونیه («فارسی برای تمام ایرانیان») را نخواندهاید در بایگانی همین بخش موجود میباشد.

فارسي براي تمام ايرانيان

2006-04-17T06:55:00.000-07:00

بدينوسيله به استحضار جميع بلاگرهاي محترم و بلاگرههاي محترمه ميرساند كه،‌ اينجانب را بنا آن بود كه در باب چندين مسالهي مهمه اظهار لحيه كند، منجمله ماجراي كيك زرد خوردن ايرانيان يا خاصه تخصيص پنجاه ميليون دلار از بيتالمال ايران به فلسطينيان. اما عجالتن، از آنجا كه اليوم بازار تعيين تكاليف براي اهالي وبلاگيه داغ بوده، ضمنن شاهد تحريكاتي براي تبليغ و تحركاتي براي ترويج زبان اجنبي در اين فضا شدهايم، لذا لازم گرديد اينگونه اقدامات مذبوحانه قوين محكوم و هرگونه همرايي با اين اعمال شنيع بهشدت تكذيب گردد. عليايهاحالن،‌ اينجانب رسمن اعلام ميدارد كه نوشتن به زبان انگليسي در شرايط فعليه نه تنها موجب جلب مخاطب مزيد و تنوير افكار شديد اهل عالم نگشته، بل بيمخاطبي و عليالخصوص بيسخني جماعت ايراني را بر جهانيان مسلم و معلوم داشته، تنها توهمات داخلیه را دامن خواهد زد. فلذا بر هركس كه اينجانب را به سمت مرجع تقليد خود در اقوال بلاغيه و امور بلاگيه قبول دارد واجب است كه تا اطلاع ثانوي از نوشتن به اينچنين زبان اجتناب نموده،‌ وگرنه عقوبتاش گرفتار شدن به سخرهي ما خواهد بود.

(تكمله – اندر حكايت انگيزهي مولانا از درج مرقومهي شريفه: روزي نزد شيخ بودم. ديدم كه سخت بر آشفته. گفتم شيخنا شما را چه ميشود؟ فرمود: دي نشسته بودم پاي بساط بلاگيه، پرستو خاتون بلاگاش را پينگيده بود و چون بدانجا مراجعت نمودم ديدم درج نموده كه «من با ماه رابطه دارم». و تمت. حاليا از اين مشاهده حالام دگرگون گرديده، گفتم حكمت بدين ايجاز و عظمت بايد كه اهل عالم بدانند، تا مآلن از احوال ما ايرانيان آگاه گرديده و بر ما بيدليل خرده مگيرند. فيالحال قصد بلاگ انگليسي خاتون نمودم، اما دريغ و دردا كه اين درفشاني آنجا هويدا نبود. تامل نمودم كه چرا، چه خاتون را معلومات اجنبيه بدان پايه باشد كه اين كلام منيف به آن زبان سخيف آورد. حاليا الهام شد كه اين حكمت اصولن و اختصاصن فارسي است و اينچنين حكمت فناتيك، و هكذا ارتباط لوناتيك، عينن آني است كه انحصارن به ملك ايران به بار ميآيد. عرضه داشتم: تكليف چه باشد؟‌ فرمود: از خير اجنبي بايد گذشتن اگر نتوان شعر خود به وي عرضه داشتن، كه اين خود را بي بهانه به كار گماشتن باشد و بيگانه را بي بهره سر كار گذاشتن. گفتم سلمنا،‌ و زان پس به زبان اجنبي نه گفتم نه نبشتم.)

نگرانی

2006-04-11T09:39:00.000-07:00

نمیدانم چرا، اما بهطرز نگرانکنندهیی نگران نیستم.

شیوا رویگریان

2006-04-08T12:03:00.000-07:00

همین که آشنایی در روزهای آغاز سال و در پنجاه و پنج سالگی تکوتنها در خانهاش در شهرستانی در گذشته باشد و تازه بعد دو هفته از مرگاش باخبر شوی بهقدر کفایت تاثرانگیز هست، چه رسد به این که آن آشنا مترجمی باشد که اتفاقن چند باری هم او را دیدهای و بنا به مناسبات حرفهیی همکاری غیرمستقیمی هم بینتان بوده. شیوا رویگریان مترجم کمآوازهیی بود که با این حال کارنامهیی درخور اعتنا داشت – از ارزندهترین کارهایاش ترجمهی تازهیی از «تفسیر خواب» فروید بود، کاری بسیار سنگین که انصافن هم حاصل قابلقبولی داشت. امروز خبر درگذشتاش را دادند. واقعن دلام گرفت. من آقای رویگریان را از نزدیک نمیشناختم (از دوستان دوستانام بود)، اما بهعنوان یک همکار به سهم خودم برایاش احترام قائل بودم و کارش را هم جدی میگرفتم. آخرین بار دو سه ماه پیش دیدماش: غیرمستقیم خواسته بود اسباب همکاری تازهیی را برایاش مهیا کنم، که کردم. آمد و پیشنهاد تازهیی هم برای ترجمه داشت. رفت که کارش را بکند. و دیگر نیامد: آن وقت هم فقط دورادور دیدماش، و باز هم بهنظرم درهمشکسته و درخودفرورفته آمد. نمیخواهم در احساسام اغراق کنم. میدانم که آدم تلخی بود و شنیدهام که اخلاق تندی هم داشت، کارش هم مثل هر مترجم دیگری بی عیبونقص نبود (خود من ترجمهاش از کتاب «ناخودآگاه» را جسارتن ویراستم و در کارش کاستی هم کم ندیدم)، اما این را هم میدانم که آدم باحوصله و باهوشی بود و همیشه هم سرش گرم مطالعه بود. به هر حال، افسوس خوردم، شاید بیشتر برای خودم: یکی دیگر هم کم شد، یکی دیگر از آن آدمهایی که امثال من از آثارشان بهرههای بسیار بردهاند – آنها که با چنان انگیزه و اشتیاقی کار میکردند: ترجمه نمیکردند، عمرشان را ایثار میکردند.

بهانه

2006-03-31T14:45:00.000-08:00

بهخواست دوستی عزیز، و ارزندهتر از همه، که اینروزها هم چون گذشته انگیزهی نوشتن به من میدهد، باید مطلبی مینوشتم دربارهی موضوعی دیگر (که خودش میداند، و این را هم میداند که به او «پیشکش» نخواهد شد!)؛ اما انتقاد سیبستان از نوشتهی پیشینام بهانهیی شد تا نوشتن آن مطلب را فعلن به تاخیر بیاندازم و بعدتر با تامل بیشتر بنویسم. پس، با اجازهی آن دوست، نقدن به بحثی میپردازم که در نظرخواهی نوشتهی پیشین وعدهاش را داده بودم.

بهار

2006-03-20T20:47:00.000-08:00

بهار، بهار، چه اسم آشنايی
صدات میآد، اما خودت كجايی؟
بهار، بهار، صدا همون صدا بود
صدای شاخه‌ها و ريشه‌ها بود
وا بكنيم پنجره‌ها رو يا نه؟
تازه كنيم خاطره‌ها رو يا نه؟
بهار، بهار، يه مهمون قديمی
يه آشنای ساده و صميمی
بهار اومد، برفا رو نقطه چين كرد
خنده به دلمردگی زمين كرد
چهقدر دلام فصل بهار ئو دوس داشت
وا شدن پنجرهها رو دوس داشت
بهار اومد، پنجرهها رو وا كرد
من ئو با حسی ديگه آشنا كرد
يه حرف يه حرف، حرفای من كتاب شد
حيف كه همهش سوال بی‌جواب شد
دروغ نگم، دلام هنوز جوون بود
كه صبح تا شب دنبال آبونون بود
بهار، بهار، چه اسم آشنايی
صدات میآد، اما خودت كجايی؟ ...

این ترانه را که با صدای سالخورده، لرزان، و محزون خوانندهاش میشنوم دلام یک دنیا میگیرد. بهار؛ اسمی، حسی و حسرتی همیشگی، که امسال اما برای من معنای دوچندان داشت ... به هر حال، بهار، خوش باشد.

شادی آزادی

2006-03-18T11:11:00.000-08:00

من شاد ام، گنجی آزاد شد، و این خوشحالکنندهترین خبری بود که امسال شنیدم. امروز، سر کار، صبح تا شب توی نت بودم، عکسها را صد بار نگاه کردم و نظرها و نوشتهها را یک به یک خواندم. چه میشود کرد: اشکام را در میآورد این آدم، یکبار برای اسارتاش باید اشک میریختم و یکبار برای آزادیاش؛ و البته برای آن زنی که ناباورانه چنین رنجی را با چنان شکیبایی کشید و ایستاد و آزادی همسرش را باز به دست آورد. با این همه، حالا میخواهم شادیام را جار بزنم: این دیگر ابراز احساس نیست، انجام وظیفه است. شش ماه پیش، همهی ما اقلیت اینترنتی برای آزادی گنجی رنجنامهی واقعی نوشتیم و شمع مجازی روشن کردیم. حالا وقت این است که صداقت آن اندوه را با جسارت این شادی نشان دهیم. نمیدانم فردا روزنامهها چه مینویسند و چه نمینویسند؛ اما میدانم که مهمتر واکنشی است که ما نشان میدهیم: این وبلاگستان ایرانی بود که توانست فارغ از همهی اختلاف نظرات سیاسی، مسالهی گنجی را بهعنوان یک مسالهی انسانی مطرح کند و حق آزادی او را به نام حقوق بشر خواستار شود. پس از یاد نبریم که اگر احساس میکنیم در این آزادی سهیم ایم و سهمی هم در این شادی داریم، از ابراز آن دریغ نکنیم. در فرهنگ و فضایی که «آزادی شادی» سخت به دست میآید، «شادی آزادی» را سهل از دست ندهیم.

آزادی اکبر گنجی

2006-03-17T12:08:00.000-08:00

نوروز من هم امسال اول فروردین نیست، امیدوار ام دهم فروردین باشد.

موسیقی

2006-03-02T08:10:00.000-08:00

انگار موسیقی فقط نقدناپذیرترین زبانها نیست، نامفهومترین آنها هم هست. شاید به همین خاطر از ترانهآهنگهایی که زبانشان را اصلن نمیفهمم حتا بیشتر لذت میبرم (شاید چون زبان گفتارشان هم با این نامفهومیت مثل موسیقی محض میشود، در زبان نامفهوم موسیقی محو میشود). البته عربی را اندکی میفهمم، فرانسه را هم اندککی، با این حال این مدت از دو ترانهآهنگ عالی لذتی مفرط بردهام: یکی از «الیسا»، خوانندهی لبنانی، و دیگری از فرانسوی آفریقاییتباری به نام «امین»: با هردو سرخوش میشوم.

روزشماری

2006-03-01T10:11:00.000-08:00

2540 روز است که اکبر گنجی زندانی است، 18 روز به پایان دوران محکومیتاش مانده. امیدوار باشیم که پایان این دوره آغاز آزادیاش باشد. روزها را باز هم بشمارم.

بیزاری

2006-02-13T11:47:00.000-08:00

این حسی است که مدتها دارم، و حالا بیش از همیشه احساساش میکنم – نه کینتوزی، نه نفرت، نه سرخوردگی، نه آسودگی، فقط بیتفاوتی، فقط و فقط بیزاری.

بیماری

2006-02-01T14:34:00.000-08:00

بیماری منشی هایدگری دارد، هستی آسودهات را اسیر اضطراب میکند، شفافیت را از هستی میگیرد، تیرهاش میکند تا وادارت کند روشنتر ببینیاش.

پست پينگي

2006-01-31T01:53:00.000-08:00

من نميدانم اين اقبال عمومي به آثار نويسندگان زن از كجا ميآيد؛ فقط اين را ميدانم كه شكوفايي ادبيات زنانه يك چيز است و فراگيري ادبيات زنان چيزي ديگر؛ خب، اين فراگيري در اين سالها در ايران هم موضوع مهمي براي بررسي است. الان رماني از يك خانم خانهدار و بدون هرگونه سابقه يا تجربهي ادبي براي بررسي رسيده، دقيقن 1771 صفحه!
حالا اين نكتهپراني از چه بابت بود؟ از اين بابت كه الان ديدم مثل اين كه آقاپينگي مورد كم آورده و دوباره ما را پينگيده، گفتم اين را بنويسم كه خيلي هم از من دست عصباني نشويد. يك خواهش هم دارم: فيلترشكن من (همين كه از جمهوري چك بوده) كار نميكند، شما ميدانيد مشكلاش چيست؟ بهترش را سراغ داريد؟

این چند روز

2006-01-28T03:51:00.000-08:00

بعضی اوقات آنقدر اسیر اخبار و اطلاعات میشویم که فراموش میکنیم بدون آنها هم میشود سر کرد، مثل همین یک هفته که من از این فضا دور بودم. امروز که سری به دنیای نت زدم کل گشتوگذارم یک ساعت هم طول نکشید. بیشتر اخبار فرهنگی راجع به جشنوارهی سینما است و من هم مدتها است که انگیزه و علاقهام را به سینما، از نوع ایرانیاش، از دست دادهام – بعد از فارغالتحصیلی از دانشکدهی کذایی به گمانام دو بار هم سینما نرفتهام!
بحث ابتذال هم که ختم به خیر شد و ظاهرن نیازی به ادامه ندارد؛ فقط این اواخر یکی دو کامنت از باب مکالمه با آقای علیرضا دوستدار رد و بدل شد اما هرچه فکر کردم راهی برای بسط دادن بحثام با او پیدا نکردم. چرا؟ چون احتمالن حرف هم را اصلن نمیفهمیم. خب، آقای دوستدار خودش را، در یک تعریف موجز و منسجم، «مارکسیست اسلامگرای نسبیگرای رادیکال» معرفی کرده: اگر این تعابیر را در بستر متون او معنا کنم، من هیجکدام از اینها نیستم. با این فاصله حرفمان اصلن به گوش هم نمیرسد.
پیروزی حماس در انتخابات فلسطین بحث روز است، حرفوحدیثها هم اتفاقن بسیار. من هم حوصله کنم مطلبی به این بهانه مینویسم. فعلن باز هم نوشتههای زیدآبادی (یکی سرمقالهی شرق و دیگری در بیبیسی) حرفهای زیادی برای گفتن دارد.
دربارهی برنامههای اخیر «برره» (چهارشنبه و پنجشنبه) هم یکی دو نکته به ذهنام رسید که باید بنویسم.

عسرت اندیشه

2006-01-18T13:45:00.000-08:00

ماه گذشته بعد یک سال دوباره برای سخنرانی به دانشکدهی هنرهای زیبا رفتم. سال قبل در چنان روزهایی در حضور دانشجویان مشتاقی حرف زدم که در برنامهی چندروزهی مرور آثار کیارستمی و تجلیل از او شرکت کرده بودند و البته احتمالن مثل آقای کارگردان از حرفهای من (آن هم بعد از نمایش فیلم «ده» که از دید من مزخرف محض بود، بعد از حرفهای رامین جهانبگلو که مصروف ستایش پرشوری از سینما شد) سر در نیاوردند، و با این همه استقبال و علاقهشان تماشایی بود. حالا بعد یک سال باید دوباره برای همانها، دانشجویانی این بار بیانگیزه و بیاشتیاق، صحبت میکردم که برای رفع تکلیف درسی پای حرفهای من مینشستند: نمیدانم چه درسی را بهشکل سمیناری برگزار میکردند، دو هفته قبل از من بابک احمدی دربارهی مدرنیسم برایشان حرف زده بود و من هم طبعن باید دربارهی پسامدرنیسم حرف میزدم. عنوان بحثام «پسامدرنیته و ناپدیدی هنر» بود – هرچند اگر به خواست خودم بود، میخواستم منحصرن در باب «ناکامیهای پسامدرن» حرف بزنم.
امروز دوباره به حرفهایی که آن روز زدم فکر میکردم، به این که چهقدر از پسامدرنها و اوضاع پسامدرن انتقاد کرده بودم ... برای خودم هم تعجبآور بود که آن حرفها را من زدهام. فکر کردم در این یکی دو ساله چهقدر تغییر کردهام، چهقدر دیدگاهام نسبت به اوضاع عوض شده، چهقدر به هم ریخته ام: کمتر کتاب میخوانم، ترجمه را بیانگیزه، برای امرار معاش، انجام میدهم، داستان را دائم به تعویق میاندازم، مقالاتی میخواهم بنویسم که نمینویسم، و ... . شاید هم طبیعی است، اوضاع فرهنگی نویدبخش نیست – نه کتاب آنچنانی منتشر میشود، نه نشریهیی چنان که باید بررسی میکند، نه خوانندهی چندانی میخواند: نه بحثی هست و نه انگیزه و امکانی برای بحث؛ همه خسته ایم و من هم روز به روز بدبینتر میشوم.

با این حال، بازی بیهودهیی هست که این روزها، و ماهها، سخت سرگرمام کرده: پسامدرنیته را از منظر پسا – مدرنیته دیدن، رفتن «بهسوی نقد پسامدرنها از موضع پسا - مدرن» است – موضعی که مناسبت مشخصی هم با احوال ایرانی ما داشته باشد ...

همین است دیگر

2006-01-16T12:19:00.000-08:00

امروز یک مجلهی بررسی کتاب انگلیسی را نگاه میکردم؛ اشتباه نکرده باشم، تیراژش یک میلیون نسخه بود.

فصل سرد

2006-01-12T14:36:00.000-08:00

ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد ...

اعترافات

2006-01-06T09:08:00.000-08:00

اعتراف کنم: ماهها است کتابی را کامل نخواندهام! بعد مدتها، با همهی بیانگیزگی و بهناچار (بابت کاری که میکنم)، "اعترافات" روسو را دست گرفتم و دارم میخوانم. آهسته میخوانم اما نه بیاحساس: از خواندناش بهشدت لذت میبرم: روسو است دیگر – ترجمهاش هم رسا است و مثل اصلاش زیبا. راستی چرا خاطرات اغلب اینگونه خواندنی است؟

کار

2006-01-03T13:17:00.000-08:00

"باید کار کرد، اگر نه از روی انگیزه، دستکم از سر یأس. هرچه باشد، کار کردن از بطالت ملالآورتر نیست." (بودلر)

تفاوت و تكرار

2006-01-02T05:46:00.000-08:00

من از تفاخر تلويحي در اصطلاح "تفاوت" خوشام نميآيد، خودم را هم نويسندهيي "متفاوت" نميدانم. با اين حال،‌ به درخواست دوستي در انجمن مطالعات ادبيات داستاني متفاوت (واو)، بايد مطلبي مينوشتم در باب ادبيات متفاوت. متن مجملي نوشتم، تنها تا نشان دهم بهعنوان نويسنده ادبيات را اصالتن متفاوت ميدانم. براي من ادبيات اين است: تجربهيي تصادفي / تكرارناشدني.

حقیقت و قدرت

2005-12-30T06:21:00.000-08:00

پاسخهای آندرس ایلوس، رئیس بخش فارسی بیبیسی، به پرسشهای خوانندگان را بخوانید. نکتهیی که در این پاسخها بیش از همه توجه جلب میکند اصرار آقای ایلوس بر بیطرفی بیبیسی است، آن هم در شرایطی که دستکم مواضع دو سه سال اخیر این رسانه دیگر جایی برای تشکیک در طرفدارانه بودن آن نگذاشته (کیست که پیشاپیش نداند بیبیسی هم گزینش خبرییی دارد و، مهمتر از این، نداند که تفاسیر بیبیسی از اخبارش از چه منش و گرایشی پیروی میکند، و اصولن مگر غیر از این هم ممکن است؟). آقای ایلوس بارها بر تعهد این رسانه به انعکاس "حقیقت" تاکید میکند اما صدها مثال میتوان آورد که بیبیسی حقیقتهایی را منعکس نکرده، یا حقیقتهایی را با تفاسیر مغرضانه (و نه، آنگونه که ادعا میکند، بیطرفانه) تحریف کرده. "انعکاس بیطرفانهی حقیقت": در واقع، انتظار عجیبی است که امروزه روز هم از خوانندگان بخواهیم به کلیگوییهای نظیر این دل خوش کننند – حتا اگر این التزام ایدئالیستی را بپذیریم، خیلی ساده، در این میان گزینش و گرایش هر رسانه در پوشش دادن حقیقتها چه میشود؟ مخصوصن پرسشهای ندا، رضا، نورا، و سمیرا و پاسخهای ایلوس به آنها را بهدقت بخوانید تا ببینید برداشت او از آن بهاصطلاح "بیطرفی" و درکاش از بهقول خودش "حقیقت" چیست. بهجای این خودفریبی و البته عوامفریبی، آقای ایلوس میتوانست به این بیاندیشد که بیبیسی هم مثل هر رسانهی مدعی "حقیقت"یابی گرایشها و گزینشهایی دارد که بهناچار و به هر رو در رابطهیی همسو یا ناهمسو با معیارهای مراجع "قدرت" قرار میگیرد – همان رابطهی "حقیقت و قدرت" ی که میشل فوکو آن همه دربارهاش داد سخن میداد.

گنجینه

2005-12-23T07:08:00.001-08:00

یلدای سرد و ساکت / نه آتش نه انار / گل سرخی میخواستم / برای تو

کویر

2005-12-18T08:32:00.000-08:00

از سفری سه روزه از کویر بر میگردم. از برهوت بی بار و بر لذتی نبردم. زیبایی آنچنانی ندیدم. نتوانستم کویر و کویریها را مثل توریستهای تهرانی سیاحت کنم. شترسواری کنم اما شتربانها را نبینم، روستاییها را که با حیرت (و ای کاش با نفرت) به ما نگاه میکردند، بچههایی را که روبهرومان صف میکشیدند و اوج جسارت و خودنماییشان هم این که: "پول زور وده". فقر، فلاکت، ملال: اندوهی که سراسر روستاها را پوشانده، مفتضحانهترین شکل توسعه که جز ساختمانی بیمصرف و نیمهکاره ارمغانی نیاورده، شهرستانهایی با چشمانداز خاکی و خاکستری، آبی اندک و رنگ هم هیچ. چه کنم، عقام مینشیند که میبینم خانمهای بورژوای بزککرده با پیرزنهای چروکیده بر سر سبدهای حصیری چانه میزنند.

استاد شاهکار

2005-12-11T12:30:00.000-08:00

اینجا و آنجا دیدم به نوشتهیی از یونس شکرخواه لینک دادهاند که من چیزی از او نخواندهام، که البته چیزی هم از دست نداده بودم: همان ابتدا فهمیدم که اصلن الفبای زبانشناسی را هم نمیداند اما شاهکارش این نکتهی نغز بود که "از دیدگاه تئوری اقتصاد سیاسی، رسانهها عامل تغییرات نیستند، بلکه ناقل تغییرات هستند. به دیگر زبان از دیدگاه تئوری اقتصاد سیاسی، عوامل تغییر کانونهای قدرت و ثروت هستند نه رسانهها"! تئوری، اقتصاد سیاسی، تغییر، قدرت، ثروت، رسانهها، همه باد هوا! البته نویسنده ظاهرن استاد ارتباطات است و حتمن دانشجویان دلبندی هم دارد: برای ایشان نه، برای آن دلبندان باید نگران بود.

دریدا در ایران

2005-12-05T11:02:00.000-08:00

چهارشنبهی این هفته (از قرار معلوم از ساعت پنج و نیم تا هفت و نیم) در "خانهی هنرمندان" دربارهی دریدا حرف میزنم. بعد از سردرگمی بسیار، تصمیم گرفتم که محور بحثام "دریدا در ایران" باشد. سوای مرور مقدماتی آرا و آثارش، میخواهم تاویلام از تاویلهای دریدا در ایران را بازگو کنم. حرفی اگر باشد همین خواهد بود.

اعتراف!

2005-12-02T08:27:00.000-08:00

گزارشگر ویژهی سازمان ملل در خصوص وضع زندانیان در چین و رواج شکنجه در زندانهای آن کشور، در یک مورد، به سرنوشت مردی اشاره میکند که "با اعتراف به قتل همسرش به زندان محکوم شده بود و پس از آن که مشخص شد همسر وی زنده است، از زندان آزاد شد. اين مرد، که در زمان آزادی يازدهمین سال از دورهی محکوميت خود را پشت سر میگذاشت، پس از آزادی گفت که زیر شکنجه وادار به اعتراف شده است."
یاد ماجرای مشابهی افتادم دربارهی دیگر کشور کمونیستی سابق، که افسانهیی حتمن ساخته و پرداختهی بدخواهان بوده. قضیه از این قرار است که روزی استالین پیپاش را (یا چه میدانم، یک همچو چیزی را) در دفترش گم میکند. بلافاصله به رئیس کا گ ب دستور پیگیری میدهد. بعد از یک ساعت پیپ را روی میز خودش پیدا میکند و به رئیس کا گ ب زنگ میزند تا بگوید بیخیال تحقیق و تفحص شود. طرف با تعجب میگوید: قربان، چهطور همچین چیزی ممکن است؟! تا همین حالا صد نفر را دستگیر کردهایم که حداقل هشتاد تاشان به دست داشتن در سرقت پیپ جنابعالی اعتراف کردهاند!

بیرحمی

2005-11-28T11:15:00.000-08:00

در قیاس با آدمهای قوی، آدمهای ضعیف اغلب بیرحمتر اند، هم با خود هم با دیگران – در این لحظه شکی در این ندارم.

امید

2005-11-24T12:14:00.000-08:00

نوشته بودم که آدمها را در ذهنام به چهار دسته تقسیم میکنم: خوشبین امیدوار، خوشبین ناامید، بدبین امیدوار، بدبین ناامید. خودم را در دستهی دوم میدیدم، اما نمیدیدم سنگینی خوشبینیام دیگر جایی برای سبکیهای ناامیدی نگذاشته. مثل همه، من هم با تناقض زندگی کردن را آموختهام، این رنجام نمیدهد، رنجام تنها سر کردن با دوراههیی است که دیگر دوستاش ندارم: خوشبینی مفرطی که اغلب سر به بلاهت میزند، از یک سو، حماقتی به نام امیدواری در لفاف ناامیدی، از دیگر سو. نه خوشبین نه بدبین، فقط میخواهم ناامید باشم. از خیرهسری خودم حرصام میگیرد. میخواهم بپذیرم، باور کنم، بگویم، بنویسم، که "کم آوردهام" – میدانم، گاهی پذیرش ناکامی از هر تسلایی تسکیندهندهتر است.

خرق عادت

2005-11-20T07:14:00.000-08:00

شرق امروز را تورق میکردم که ماتام برد؛ کم مانده بود شاخ در بیاورم: مقالهیی از مهرگان دیدم، آنقدر خوب که فکر کردم حتمن خودم نوشتهام! فارغ از کنایههای کوتهبینانه و هتاکیهای همیشگی: سخنی سنجیده، با زبانی مناسب، در زمانی مناسب – مکان به کنار، عالی بود.

آندره گلوکسمان

2005-11-16T06:19:00.000-08:00

آندره گلوکسمان از فیلسوفان کهنهکار (به هردو معنا) در فرانسه است و تاملات فلسفیاش اغلب جنبهی اخلاقی و سیاسی به خود میگیرند. گلوکسمان، در عین مخالفت شدیدش با نظامهای کمونیستی اروپایی، بهشدت مدافع شورش مهی 68 فرانسه و آبشخور آلمانیاش بوده (با یوشکا فیشر و باقی قضایا هم از نزدیک آشنایی دارد)، و با این حال، متفکری متفاوت و، اتفاقن، در موطن خود در ردیف روشنفکران اقلیت است. علت آن را میشود بهسادگی در نوع نوشتههایاش یافت (بهویژه، دو کتاب اخیرش، "داستایفسکی در نیویورک" و "غرب در برابر غرب"، با این مضمون که "آیا شری شریرانهتر از جنگ هم وجود دارد؟" – پاسخ مثبت به این پرسش همان چیزی است که اصلن به مذاق فرانسویها خوش نمیآید). در باب شورش اخیر هم گلوکسمان اظهاراتی کرد که اکثر قریب به اتفاق رسانههای روشنفکری آن را "تحریککننده" و خلاف جریان ارزیابی کردند.
امروز ترجمهی مصاحبهی او با یک نشریهی آلمانی را خواندم. متن انگلیسی یک مقالهی مهم و یک مصاحبهی مبسوطاش را هم پیدا کردم و به ضمیمه آوردم.

چرا پسندیدم؟

2005-11-11T12:18:00.000-08:00

حرفی که مردیها میزند در کل کشفی تازه نیست، نظریهیی است که بسیاری (مثال مشهورش برنارد لوئیس مستشرق) مبلغ و مدافع آن بودهاند؛ نگاهی که انگ ارتجاعی و امپریالیستی بودن هم بر آن خورده، دیدگاهی ظاهرن عوامانه که از دید من اتفاقن برای جلوگیری از عوامزدگی، احساساتیگری، و رمانتیکگرایی (تسلیم شدن به اخلاق ضعیفان و تسکین وجدان معذب روشنفکران)، مطرح شده. اما بهطور مشخص، مسالهی من با مقالهی مردیها مسالهیی "متنی" است، یعنی بستگی به نوع خوانش دارد. برای این متن دست کم دو خوانش را میشود مد نظر گرفت. در یک خوانش، متن ادعا میکند معضلی روانی به نام رشک فرودستان نه فقط انگیزهی اصلی بل تنها انگیزهی شورش آنان علیه فرادستان بوده: من این خوانش را خوش ندارم، و این ادعای احتمالی را هم با انتقاد از عنوان مقاله مردود دانستم؛ در خوانش دیگر، خوانش مورد پسند من، ادعای متن این نیست که همهی ماجرا همین است که خود میگوید، بل میگوید همهی ماجرا هم آنچه دیگران گفتهاند نیست. این ارزش آن است.

شورش

2005-11-10T02:07:00.000-08:00

شورشهای اخیر که شروع شد، با خودم گفتم خدا این روشنفکرهای فرانسوی(مآب)، از نوع چپ، را خیلی دوست دارد: هنوز چهار دهه از شورشهای مهی 68 نگذشته، روزی چهل سال آیندهشان را هم داد تا دوباره در باب مبارزه ی طبقاتی، چهرهی کریه راست، سیاستهای امپریالیسم نولیبرالیستی، و ... قلمفرسایی کنند. اما مثل این که این دفعه از آن دفعهها نیست! ... به هر حال، در میان انبوه نوشتههای روشنفکرانه که این روزها راجع به ماجرا میخوانیم، نوشتهی مردیها (پیوند پایین) را روشنگرانهتر از همه یافتم؛ البته موافق جامعگرایی و ماهیتباوری مستتر در عنواناش نیستم، اما سوای این، به گمانام دقیقترین شرح از شرایط این شورشها است و با دقت باید خواند.

تبریک!

2005-11-07T12:43:00.000-08:00

اخیرن کتاب "بودلر" نوشتهی سارتر را با ترجمهی دلآرا قهرمان (سخن، 1384) میخواندم که با حمایت بخش فرهنگی سفارت فرانسه در ایران منتشر شده. خواستم به این وسیله به خانم مترجم تبریک گفته باشم: انصافن جز ایشان از هیچکس بر نمیآمد که اینقدر استادانه زیباترین کتاب سارتر را به یک تکه کثافت تبدیل کند. همچنین، از آنجا تا کنون اشعار بودلر به فارسی در نیامده و اسلامی ندوشن و دیگران از 4 دهه پیش اشعار شخصی مجهولالهویه را ترجمه کردهاند که هیچ ربطی به بودلر مد نظر سارتر ندارد، مترجمهی مقیم فرانسه در مقدمه نوید داده که میخواهد برای اولین بار افتخار ترجمه را به شخص بودلر هم بدهد.
من اگر فرانسوی بودم حتمن از دولت فرانسه به جرم حیف و میل بیتالمال و تبدیل فرانک به فضولات شکایت میکردم، اگر هم از اعقاب مرحوم بودلر یا ملعون سارتر بودم، برای جلوگیری از جنایات آتی، خواستار تبعید مترجم به جزیرهیی فاقد هرگونه کاغذ و قلم میشدم.

آغازی تازه

2005-10-29T09:32:00.000-07:00

شکل این صفحه، به یاری دوستان، دگرگون شده، ساختار آن هم کمابیش دگرگون خواهد شد. از این پس نوشتههای کوتاه (تر) خود یا دیگران را در این ستون میآورم. ستون زیر هم طبعن حاوی پیشنهادهایی هرازگاهی، نه لزومن روزانه نه لزومن به روز، برای بیشتر خواندن خواهد بود.

سخن

...